هرملتي با تناسب به عقيده وآرمان خود داراي يگ سلسله ارزش هاي ملي وعقيدتي مي باشند.اين ارزش ها هويت ملي ومكتبي آن ملت ومردم را تعيين مي كند.

كرامت انساني وغيرت ملي هر ملت ومردمي با دفاع از ارزش هايش عيار مي گردد .هرملتي كه از ارزش هاي خود نيكو دفاع كند تمام عقلاي جهان حتي دشمن در حال جنگ آن ملت، آن ملت را تحسين مي كند.

اين ارزش ها،ارزش هاي مشترك بشري است واستثناء پذير هم نيست.

اما در دفاع از ارزش هاي ملي ومذهبي نقش زنان از جهاتي بارز تراست .براي اين كه زنان مادر نسل هااست ودامن زنان مكتب تربيت است وارزش هادر سايه ي تربيت نيكو حفظ وصيانت مي شود.

زنان با تربيت نسل انسان، پاسدار كرامت ذاتي انسان هستند.

ملت ومردمي داراي ارزش هاي والاي انساني اند كه زنان آن جامعه معلمان خوب باشند واگر ملتي زنان خود را از جايگاه معلم بودن به كوچه وبازار كشانند با دستان خود تيشه بر ريشه وكيان وهستي خود مي زند.

لذا اسلام زنان را از كار هاي شاق وعاطفه كش منع كرده است وتربيت نسل انسان را به عهده زنان سپرده است تا با روحيه لطيف وقلب مهربان وسينه سيناي خويش نسل كار آمد وانسان والا تر بيت كنند.

5 -تغییر ماهیت اسارت:

هر ملتي روزي وروز گاري با جنگ مواجه بوده ويا مواجه مي شود. جنگ تبعات بسيار ناگوار به دنبال دارد كه يكي از اين تبعات ناگوار مسئله اسارت انسان ها به دست هم نوع خود است.

اسيري واسارت در جنگ ها از شوم ترين پديد ه هاي است كه از آغاز خلقت همراه انسان بوده وتا كجا وچه زماني ادامه خواهد داشت ؟خدامي داند وبس.

تاريخ حكايت هاي بسيار دل خراش از اسارت انسان ها در هنگام جنگ دارد.حكايت هاي كه بشر امروز آن را به عنوان بربريت انسان هاي اوليه ياد مي كند.

از جمله نقش هاي سازنده زنان در هنگامه هاي اسارت بوده است .

اگرچه گاه اين اسارت ها با پايمال شدن كرامت انساني وتجاوز هاي شرم آور همراه بوده است .اما زنان اسير بانقش آفريني خود اسارت ها را نيز ماهيت انساني مي بخشيد.با قرباني كردن خود نسل هاي بعدي را برادر وهمدل مي ساخت .زن با نيروي خدادادي عاطفه ومهر خود انسان هاي سركش رارام  ومنقاد مي كردند .

نيروي خداداد زن در بعد عاطفه، ملت هاي دشمن را با هم متحد وهمدل مي ساخت.

از جمله در كربلا نقش آفريني زن در پاسداشت ارزش ها بسيار روشن وگويا است.

اسراي كربلا در مواقع حساس حركات بسيارسازنده وتربيتي نشان مي داد .مخصوصا در بازار كوفه وشام ودر مجلس يزيد وابن زياد، زنان ودختران با هدايت زينب ارزش هاي والاي انساني وكرامت حسيني رابه نيكوترين وجه پاسداري نمودند.

در دو مجلس يزيد وابن زياد ،مردان پست با نگاه شهوت خيز خود دختران اسير وزنان در بندرا مي پاييد. اما اين دختران اسير وزنان دربند بودند كه بانگاه پر خشم وچهره پرچين ودر هم كشيده به آن مردان پست مي فهماندند كه ما اگر اسير هم هستيم آن قدر انسانيت داريم كه از كرامت خود وشهيدان راه آزادي دفاع كنيم.

اسراي كربلا ماهيت اسيري را تغير دادند وبه آن ماهيت دفاعي وارزشي بخشيدند.

زينب پيشواي انسان ها

1 -زينب وكرامت ذاتي انسان

د ر بخش دوم اين گفتار به نقش زينب در نهضت خونين حسين(ع) مي پردازيم.

د رباره زينب(ع)از ابعاد گوناگون مي توان سخن گفت كه در همه ي ابعاد ،زينب به عنوان الگوي انسان مطرح است نه به عنوان يگ زن.چرا كه كرامت ذاتي انسان زنانگي ومردانگي ندارد .

اصل كرامت ذاتي انسان در رفتار وگفتار زينب نياز به استدلال هاي كلامي ندارد.فقط كافي است كه ما اصل انسانيت انسان را مطالعه كنيم ورفتار وگفتار زينب را هم در اين باره به خوانش نشنيم ،خود به خود روشن مي گردد كه زينب پاسدار حريم انسان بود .

بنا بر اين بسيار ظالمانه است كه نقش زينب را فقط در پرستاري از امام زين العابدين خلا صه كنيم وآن خطبه هاي حكمت خيز وآتش فشان او را در برابر كفر استبداد فراموش كنيم.

چرا كه پرستاري از بيمار يكي از كوچكترين مسئوليت هاي حضرت بود. هر چند پرستاري ، وظيفه سنگين و ارزشمندي است و پرستار متعهد بايد باصبر و حوصله، تحمل هر نوع ناملايمات را براي انجام خدمتش داشته باشد و چنين كاري از عهده هر كس بر نمي آيد ولي با اين حال ، مقام زينب ، آنقدر والا و عظيم است كه بايد ايشان را پرستار نهضت و انقلاب حسيني بناميم. زيرا اين پرستاري ، به مراتب مهمتر و سرنوشت سازتر از پرستاري بيمار بود . زينب نقش حفاظت از قيام خونبار حسيني را بر عهده داشت كه اگر چنين نبود ، خون امام حسين پايمال مي گشت.

حضرت زينب (ع) در پسِ آن مصيبتها ، آنچنان بار سنگين پرچم ولايت را بر دوش گرفت و در برابر كفر ايستاد و خطابه خواند تا مردم را بيدار نمود و پس از آن حركتهاي اسلامي ايجاد شد.

امام حسين قبل از شهادت ، سفارش هاي لازم را به زينب نمود و پرستاري نهضت را به او واگذار كرد ، او را به صبر و بردباري امر نمود و با قلبي محكم و بي هراس از آينده نهضت ، به سوي ميدان حركت كرد. زينب (ع) نيز پرچم پر افتخار امام زمانش ، حسين (ع)را بر دوش گرفت و مانع افتادن پرچم الهي بر زمين شد و با اقتدار و شهامتي كه تاريخ نظيرش را نديده ، در برابر ظلم و ستم ايستادگي نمود.

راستي چه رادمردي است اين زن ، كه با آنهمه مصيبت هاي سخت كه هر يك كوهي را به لرزه در مي آورد و انسان را مضطرب و از خود بي خبر مي سازد ، در برابر سنگدل ترين ، تند خوترين و تبهكارترين انسان روي زمين، آن سان با كبر و مناعت برخورد مي كند كه همه را به شگفتي وامي دارد .

به قول شاعرعمان ساماني:

زن  مگو ، مرد آفرين  روزگار         زن مگو، بنت الجلال ، اخت الوقار .

زن مگو، كمتر كنيزش حورعين         زن   مگو ،  دخت   امير المومنين .

ابن زياد كه آن همه كبر و بي اعتنايي را از يك زن رنج كشيده و ماتم زده مي بيند ، انگشت حيرت به دهان مي گيرد و مي خواهد او را كوچك شمارد، با تكبري انتقام جويانه رو به حضرت زينب نموده مي گويد:

 " خداي را شكر مي كنم كه شما را رسوا ساخت ، مردانتان را كشت و سخنانتان را دروغ گردانيد .

 " زينب (ع) با عظمت ، نگاهي تحقيرآميز به آن سركش بي نام و نسب مي كند و فرياد بر مي آورد كه :

" سپاس خداي را كه ما را با انتصاب به پيامبرش ، گرامي داشت و از آلودگي و ناپاكي دور ساخت و شخص تبه كاري چون تو را رسوا كرد."

ابن زياد كه منتظر چنين جواب تندي نبود، از حضرت مي پرسد:

" كار خدايت را درباره خاندانت چگونه ديدي ؟

" ، حضرت با سربلندي و مناعت مي فرمايد :

" والله ما رأيت الا جميلا..." . " به خدا قسم  جز نيكي و زيبايي نديدم ، آنان قومي بودند كه خداوند كشته شدن در راهش را بر آنها نوشته بود و لذا با شجاعت به قتلگاه خويش شتافتند  ولي به زودي خداوند تو و آنان را در يك جا گرد آورد تا در پيشگاهش محاكمه شوي."

اين سخن حضرت زينب (ع) چقدر تكان دهنده است و انسان را وا مي دارد كه در برابر آن همه عظمت و بزرگواري ، احساس شرمساري و حقارت كند كه اين زينب پس از آن همه مصيبت، چون براي رضاي خداست ، همه را زيبا مي بيند و حال آنكه عموم انسانها در برابر كوچكترين اذيت و آزاري ، كوچك و زبون مي شوند . چقدر فاصله است ميان آسمان عظمت زينب و دنياي پست دنيا خواهان.

اين همه زيباي ووالاي زينب چيزي نيست جز كرامت ذاتي انسان واين چنين است كه زينب رهبر وپيشواي انسان است.

هرملت وقومي براي نشاندادن ارزش هاي انساني وانسان هاي والا وداراي كرامت انساني اسامي والقابي را مي بخشد كه نشانده مقام والاي انساني آن انسان هاي بزرگ واسطوره است.

ازجمله ملت وقوم عرب به اسامي والقاب بسيار اهميت مي دهند.

لذا نگاهي به القاب زينب مي اندازيم تا در پرتو اين القاب جايگاه ارزشي زينب را در يابيم:

القاب حضرت زينب

اين القاب زينب بر اساس شايستگي هاي زينب در ميدان هاي پر قبض وبسط حيات معقول به زينب داده شده است عظمت و قدرت روحي دختر امير المومنين (ع) در ميدان هاي مختلف ، سبب گرديد كه او استوانه چنان محكم باشد كه بخش سنگيني از بار امامت و زعامت پدر و دو برادرش را بر دوش  كشد. محدثان و مورخان براي آن بانو ، القاب گوناگوني ذكر نموده اند  كه هر كدام ، نشانگر قوت موضع گيري آن بانوي بزرگوار در برابر حوادث و رويدادهاي مختلف است ، پيامبر اكرم (ص) نام او را " زينب" يعني زينت پدر گذارد. ديگر لقب هاي حضرت عباتند از :

عقيله بني هاشم، عقيلة الطالبين ، عقيلة النساء، عقيله قريش،  ام المصائب، زينب كبري، صديقه صغري، عالمه غير معلمه، عارفه ، عامله، شريك الحسين ، محبوبه مصطفي، زاهده، باكيه.(2)

همه ي اين القاب حكايت از كرامت ذاتي وارزش هاي اكتسابي زينب دارد نه ارزش هاي ملي وقبيلوي وفرهنگ منحد عربيت جاهلي.

2 -زينب ونهضت علمي زنان

نقش زنان در بعد علمي ناچيز ديده مي شود وعلت آن هم اين است كه زنان در اجتماع نبوده واز حضور مستقيم در اجتماع پرهيز داشته اند.

اما واقيت چيزي ديگر است چنان كه در نهضت هاي اجتماعي وسياسي در كنار هر رهبر ،يگ زن حضور داشته اند .در نهضت علمي جهان نيز در كنار هر فاتح علمي يگ زن حضور داشته اند.

 اگر اديسوني هست اين مادر او است كه او را تربيت مي كند تا اديسون اديسون شود.

اگر ابوعلي سيناي است وفيلسوف،پژشك ،رياضي دان،منطقي،طبيعي،عارف،واديب مي شودو جهان را زير پر مي گيرد وشهره جهان مي شود در كنارش زني بنام ستاره وساره است.

واگر شيخ اكبر ابن عربي است و خداوندگار عرفان نظري مي شود وبه چنان مقام والاي عرفاني دست مي يابد كه حضرت محمد(ص)كتاب معروف(فصوص الحكم(را به او مي دهند وعقل را حيران ودل ها رادر بند مي كند.معلم اين شيخ اكبر زن است وقيس علي هذا  .

آري زن در بعدي علمي ونهضت علمي نقش برجسته داشته اند.

از جمله بي بي زينب دختر بزرگ علي است كه در دوران خلافت پدر براي زنان تفسير قرآن مي گفت ودر دوران اسارت با خطبه هاي انقلابي وآتش فشانش فرهنگ سياست را بارور كرد.كه به نمونه هاي  از سجاي اخلاقي كه زير بناي سياست وخمير مايه ي نهضت علمي زينب است اشاره مي كنيم:

زينب (ع) كه تربيت شده مكتب وحي بود همانند پدر و مادرو اهل بيت  بزرگوار خويش ،  داراي سجاياي اخلاقي بود.

سيد عبدالحسين شرف الدين كه از مفاخر اسلام محسوب مي شود درباره ايشان مي گويد:

" بزرگوارتر از نظر اخلاق ، مثل حضرت زينب ديده نشده است. خشم و غضب بر او چيره نشد واز مقامش كم نكرد . و هيچ عالمي بر حلم و صبرش غالب نگشت . درتيزهوشي و صفاي باطن و قوت دل و اطمينان قلب ، آيتي از آيات خدا بود ."(3)

صاحب انساب الطالبين مي نويسد : " زينب ،به صفات نيك بسيار و اوصاف گرانقدر و باشكوه و با خصلت هاي پسنديده نسبت به ديگران ممتاز شد ؛ خلق و خوي سعادت آفرين او و صفات اخلاقي بارز و افتخار آفرين ايشان و فضيلت هاي پاك و طاهر او نسبت به ديگران ممتاز بود".(4)

صبر واستقامت ، و ايمان و تقوي از صفاتي هستند كه فقط صاحبان مكارم اخلاق به آنها وابسته اند و ساير افراد ممكن است با بعضي ازصفات آشنا باشند . " حضرت زينب (س) در شكيبايي و استقامت و قدرت ايمان و تقوي ، يگانه بود ودر فصاحت و بلاغت حضرت علي (ع) بود . "(5)

سيوطي درباره حضرت مي گويد:

" حضرت زينب ، زني خردمند ، تيز بين و فصيح بود، البته خردمندي كه قدرت قلبي نيز داشت." ­(6)

زينب از ديدگاه ديگران

1- جاهز كه خود اديبي در عرب است و در اين رشته كم نظير مي باشد از خزيمه روايت مي كند كه پس از شهادت امام حسين وارد كوفه شدند كه با ورود اسيران اهل بيت در كوفه و زمان ايراد خطبه توسط زينب بود من هيچ زن اسيري را گويا تر از او نديدم، چنان سخن مي گفت كه گويي سخنان از زبان علي عليه السلام خارج مي شدند.(7)

2- نيشابوري در شرح حال ، و بيان عظمت و مقام زينب مي گويد:" زينب در فصاحت و بلاغت ، و در پارسايي و عبادت مانند پدرش علي (ع) و مادرش زهرا عليها السلام بود. "(8)

3- ابن حجر عسقلاني مي نويسد:

" او ( حضرت زينب) مجسمه شجاعت و شهامت بود . روحي قوي  و همتي بلند داشت، او داراي روحي عظيم، منطقي پايدار، قوت بياني فوق العاده بود، آنچنان كه حيرت مورخان را برانگيخته است."(9)

4- فريشلر نويسنده غربي مي گويد:

" ايراد آن نطق در كوفه ثابت مي كند كه آن همه مصائب و سختي ها نتوانسته بودند روحيه آن زن را متزلزل كنند. در صورتي كه اين خطر وجود داشت كه در همان حالِ سخنراني او را به قتل برسانند. "(10)

5- جلال الدين سيوطي در رساله "زينبيه" مي نويسد :

" زينب در زمان جدش رسول خدا پا به عرصه جهاني گشود و در دامن وي پرورش يافت . او هوشمندي توانا و دورانديش ، و داراي قلبي پر قوت و پر صلابت بود . او 5 سال از عمر خويش را در كنار پيامبر خدا گذرانده و تربيت يافته است. "

6- ابن اثير جزربي مي نويسد:" زينب دخترعلي ابن ابيطالب، مادرش فاطمه دختر رسول خدا بود . زينب تنها خانم متفكر و دانشمندي بود كه از قوت فكر بالايي برخوردار بود . او در واقعه كربلا همراه برادرش حسين بن علي بعد از شهادتش به همراه غافله روانه شام گشت. و در بربر يزيد بن معاويه ، خطبه اي شيوا و پر معنا ايراد نمود. ايراد آن خطبه درايت ، عقل ، انديشه و قدرت بالاي قلبي وي را مي رساند . "(11)

7- محمد غالب شافعي مصري مي نويسد :

" يكي از بزرگترين زنان اهل بيت از نظر حسب و نسب و از مهمترين بانوان طاهره كه داراي روحي بزرگ و مقام تقوا و آينه سرتا پا نماي رسالت و ولايت بوده، حضرت سيده زينب دختر علي ابن ابيطالب مي باشد. كه به نحو كامل او را تربيت كرده بودند و از سينه علم و دانش خاندان نبوت سيراب گشته بود. به حدي كه در فصاحت و بلاغت يكي از آيات بزرگ الهي گرديد و در حلم و كرم و بصيرت و تدبير در امور، در ميان خاندان بني هاشم و بلكه عرب مشهور شد و ميان جمال و جلال و سيرت و صورت و اخلاق و فضيلت را جمع كرده بود . شب ها در حال و عبادت و روزها را روزه داشت و به تقوا و پرهيزگاري معروف بود. "(12)

مقام علمي حضرت زينب

از جمله صفات حضرت زنيب ، اين است كه خواهان عالم كردن مردم بود و آنان را از جهل بر حذر مي داشت ، حضرت در زمان اقامت پدر بزرگوارش در كوفه براي زنان ، مجلس تفسير قرآن داشت.(13)و نيز قدرت و علم پاسخ گويي به سئوالات ديني مردم را داشت . در زمان بيماري حضرت زين العابدين عليه السلام مردم مرجعي جز حضرت زينب نداشتند ، لذا افتخار نيابت خاصه امام حسين (ع) نصيب ايشان گرديد و به سئوالات مردم پاسخ مي داد. از شيخ صدوق روايت شده كه حضرت زينب ، نايب خاص امام حسين بود و مردم در رابطه با مسائل حلال و حرام به آن حضرت مراجعه مي نمودند تا زماني كه امام سجاد (ع) از بيماري شفا يافت.(14)